घोणसे श. creator पुणे भारतीय विचार साधना प्रकाशन 2022 eng 514pp. ईश्वरनिष्ठा आणि समता: संतांनी 'विष्णूमय जग' मानून, सर्व मानवांमध्ये ईश्वरी अंश पाहिला. जात, वर्ण किंवा वर्गाच्या पलीकडे जाऊन मानवी प्रतिष्ठा जपली, ज्यामुळे उच्च-नीचतेची भावना कमी झाली [१, २]। जातिभेदावर प्रहार: संत चोखामेळा, संत कबीर आणि संत रविदास यांनी स्वतः विषमतेचा अनुभव घेऊनही, भक्तीच्या माध्यमातून मानवी समानतेचा पुरस्कार केला. विषमतेवर कठोर शब्दांत प्रहार करून त्यांनी समाजाला प्रबोधन केले [३, ४]। लोकभाषेचा वापर: संस्कृतऐवजी प्राकृत, अभंग, भजने आणि दोह्यांतून (उदा. कबीर के दोहे) त्यांनी अध्यात्म सामान्यांपर्यंत पोहोचवले. यामुळे विखुरलेला समाज एकत्र आला [३]। सामूहिक वारकरी परंपरा: महाराष्ट्रातील वारकरी संप्रदाय हे समरसतेचे उत्कृष्ट उदाहरण आहे. तिथे लहान-मोठा, श्रीमंत-गरीब असा भेद नसून, 'ज्ञानदेवे रचिला पाया' यानुसार सर्वांना सामावून घेतले जाते. प्रबोधन युग व संत: आधुनिक काळातही महात्मा फुले, विठ्ठल रामजी शिंदे यांसारख्या सुधारकांनी संतांच्या विचारांचा वारसा चालवत जातिभेद व अस्पृश्यतेविरुद्ध लढा दिला [३]। थोडक्यात, भारतीय संतांनी प्रतिकूलतेतही आत्मबळ देऊन, 'सर्वांठायी समभाव' निर्माण करणारी विचारधारा रुजवली आहे, जी आजही सामाजिक सुसंवादासाठी प्रेरक आहे 9789395664301 260206 20260206134309.0