सशस्त्र क्रांतिकारक: भगतसिंग, चंद्रशेखर आझाद, सुभाषचंद्र बोस, चाफेकर बंधू, वासुदेव बळवंत फडके, लहुजी वस्ताद साळवे [१, २, ४].
अहिंसक नेते: महात्मा गांधी, जवाहरलाल नेहरू, सरदार वल्लभभाई पटेल, बाळ गंगाधर टिळक, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर [१].
महिला लढवय्ये: राणी लक्ष्मीबाई, रोहिणी गवाणकर (प्रति सरकार चळवळ) [१, ६].
महत्त्वाचे लढे व कालखंड:
१८५७ चा उठाव: हा पहिला भारतीय स्वातंत्र्यलढा मानला जातो, ज्याची ठिणगी मीरत येथे पडली [४].
महाराष्ट्रातील योगदान: महाराष्ट्राने सशस्त्र क्रांती आणि समाजसुधारणेच्या माध्यमातून स्वातंत्र्यलढ्यात मोलाची भूमिका बजावली [६].
स्वातंत्र्यपूर्व संघर्ष: ९० वर्षांच्या प्रदीर्घ संघर्षानंतर १९४७ मध्ये भारत स्वतंत्र झाला

भारतीय स्वातंत्र्यसंग्रामात अनेक वीर लढवय्यांनी आपल्या प्राणांची आहुती दिली. महात्मा गांधी, सुभाषचंद्र बोस, भगतसिंग, राणी लक्ष्मीबाई, बाळ गंगाधर टिळक, आणि सरदार वल्लभभाई पटेल यांसारख्या नेत्यांनी सशस्त्र क्रांती आणि अहिंसक चळवळींद्वारे देशाला स्वातंत्र्य मिळवून दिले [१, ४]. महाराष्ट्रातील लहुजी वस्ताद साळवे, वासुदेव बळवंत फडके यांनीही या लढ्यात महत्त्वपूर्ण योगदान दिले